Problemy ortopedyczne

Stopy są często zimne, sine i małe z powodu nieprawidłowego krążenia krwi. Inne problemy ze stopami przy RS wynikają z nierównowagi mięśniowej. Najczęstszy z nich to equinus – skierowanie stopy w dół. Jest to spowodowane napiętymi lub zbyt aktywnymi ścięgnami piętowymi. Dziewczynka może mieć koślawość - gdy stopy są razem a palce osobno tworząc literę V. Spotyka się także szpotawość – gdy palce skierowane są do siebie tworząc literę A, ale nie zdarza się to zbyt często. Może mieć także pronację, chodząc na płaskich stopach, a kostki wyglądają jakby miałyby spaść do środka.

Dziewczynka chodzi na kłąbach paluchów raczej niż na płaskiej stopie. Może to mieć lub nie wpływ na utrzymanie równowagi. W niektórych przypadkach może to wręcz poprawić poczucie równowagi. Ponadto w zaawansowanym stopniu może to utrudnić dobre dopasowanie obuwia. U dziecka, które nie chodzi przykurcze mogą przeszkadzać przy wspomaganym staniu w urządzeniu pionizującym (ang. prone stander – z twarzą lekko przechyloną w dół).

Jeśli mięśnie biegnące do ścięgien piętowych są zbyt aktywne, ale niezbyt napięte, w utrzymaniu stopy na płasko może pomóc plastikowa orteza stawu skokowego (AFO). Można także stosować krótkie stabilizatory i szyny wraz z fizykoterapią, aby zachować zakres ruchu i zminimalizować mimowolne ruchy, które przeszkadzają w prawidłowym funkcjonowaniu. Urządzenia tego typu zapobiegają powstawaniu przykurczy, do których dochodzi, gdy mięśnie są stale w zwiększonym napięciu, utrzymując mięśnie w pozycji skróconej, co może poważnie ograniczyć ruchomość. Stabilizator utrzymuje określoną grupę mięśni w żądanej pozycji, co pozwala na optymalne wykorzystanie stawu. Jeśli ścięgna pięty są zbyt napięte i stopy nie można ustawić na płasko, może być konieczne przeprowadzenie zabiegu uwolnienia ścięgien lub zastosowania seryjnych opatrunków gipsowych (ang. serial casting).

Stabilizator składa się z dopasowanej do pacjentki plastikowej szyny formowanej, którą nosi się wewnątrz buta. Wychodzi on poza łydkę. Zmniejszenie rozciągania się mięśni w okolicach kostki może także pomóc zmniejszyć napięcie mięśni w biodrach, umożliwiając siedzenie w bardziej stabilnej pozycji. Taka zmiana pozycji kostki pozwala dziecku stać na płaskiej stopie, co poprawia jego stabilność i oparcie. Poprawa nieprawidłowej postawy stopy może także wpłynąć na postawę ud i kolan podczas stania, co pomoże dziewczynce lepiej chodzić. Stabilizatory i szyny są dopasowywane indywidualnie i należy je zmieniać wraz ze wzrostem dziecka.

Seryjne opatrunki gipsowe wykonuje się czasami, aby zmniejszyć przykurcze kostki. Stopa dziecka znajduje się krótkich opatrunkach gipsowych, które utrzymują stopę w prawidłowej pozycji przez okres kilku tygodni. Po zdjęciu opatrunku następuje rozciągnięcie stopy, a później nakłada się opatrunki ponownie i następnie ściąga. Ciągłe rozciąganie stopy przez odlew pozwala napiętym stawom i ścięgnom na rozluźnienie po pewnym czasie.

Seryjne gipsowanie polega na umieszczeniu stopy lub obu stóp w formie przez pewien okres czasu, aby pomóc rozciągnąć ścięgna piętowe i uniknąć lub opóźnić wystąpienie przykurczów. Pierwszy odlew wykonuje się przy ustawieniu stopy w pozycji neutralnej (90 stopni), o ile jest to możliwe. Jeśli nie, stopę przesuwa się do końca zakresu i naciąga trochę dalej. Kolejne odlewy gipsowe ustawiają lub naciągają stopę za każdym razem o kolejnych kilka stopni w górę aż do uzyskania żądanego wyniku – luźnych ścięgien piętowych. Poszczególne opatrunki gipsowe zakłada się na okres od czterech dni do dwóch tygodni w zależności od zaleceń terapeuty, ortopedy, podiatry lub ortopedy.

Seryjne opatrunki gipsowe zmieniają strukturę – wydłużają mięśnie. Dzieje się tak, ponieważ mózg otrzymuje stałe sygnały o naciągniętych ścięgnach piętowych, a dziewczynka ma okazję poczuć, jak to jest chodzić na skorygowanych stopach. Można mieć nadzieję, że po ostatecznym ściągnięciu gipsu – efekt ten może się utrzymać przez okres od trzech do sześciu miesięcy – co jest dostatecznie długim okresem, aby skorzystać z ćwiczeń na chodzenie i ćwiczeń terapeutycznych. Jeśli to się powiedzie, można rozpocząć cały proces od początku i znowu cieszyć się uzyskanymi wynikami.

Pozytywną stroną tego zabiegu jest to, że gips nosi się tymczasowo a procedura nie jest zabiegiem chirurgicznym i pozostawia ścięgna piętowe nienaruszone. Jest to ponadto tańsza i bezpieczniejsza metoda niż operacja. Z drugiej strony nie jest to środek leczniczy i może być nieskuteczny w niektórych przypadkach. Dlatego też należy skonsultować się ze swoim lekarzem lub fizykoterapeutą. Ze względu na słabe krążenie w stopach i nogach należy zwracać większą uwagę, aby zapobiec powstawaniu ran naciskowych pod gipsem. Zapobiec temu może stosowanie dodatkowych wyściółek i częsta zmiana gipsu.

Zabieg ortopedyczny może być dobrym rozwiązaniem, jeśli istnieje znaczna deformacja stawu lub gdy powstały przykurcze. Procedura operacyjna może zwiększyć zakres ruchu przez uwolnienie, wydłużenie lub przeniesienie danych mięśni. Gdy ścięgna piętowe są napięte, dziecko chodzi na palcach. Ich przedłużenie w okolicy stawu skokowego może pomóc dziecku w nauczeniu się bardziej płaskiego chodu. Ścięgno zostaje tak nacięte, aby można je było wydłużyć, a następnie stopa goi się w gipsie. Można to zrobić na wiele sposobów. Ponadto do lepszego chodzenia może przyczynić się także uwolnienie ścięgna podkolanowego, wydłużenie lub przeniesienie mięśni wokół kolana.

Po zabiegu należy zawsze starannie ocenić ryzyko i korzyści. Zabieg chirurgiczny może zwiększyć mobilność i pomóc uniknąć bolesnej osteoartropatii (zapalenia stawów) – mogą wystąpić pewne komplikacje, a zabieg może się nie udać. Należy omówić plusy i minusy zabiegu z lekarzem dziecka.

Dziewczynka zostanie wypisana ze szpitala albo w tym samym dniu, albo najpóźniej po kilku dniach w zależności od samopoczucia. Stopę należy trzymać w górze przez dwa dni i sprawdzać, czy nie puchnie. W zależności od indywidualnej tolerancji stopę można obciążać po upływie tygodnia lub dwóch tygodni. Gips pozostawia się na okres 6-8 tygodni. Należy szczególnie dbać o to, aby pod gipsem nie powstawały rany. Następnie zakłada się stabilizator, aby zapobiec powstawaniu przykurczy. Taki okresowy brak ruchomości nie powinien wpłynąć na zmniejszenie umiejętności chodzenia, jeśli dziecko zachęci się do chodzenia w gipsie już po tygodniu lub dwóch od zabiegu.

Staw biodrowy jest stawem panewkowym. U niektórych dziewcząt i kobiet na skutek nieprawidłowego ciągnięcia przez mięśnie, główka jest bardzo stopniowo wyciągana z panewki. Jeśli uszkodzenie jest częściowe, mamy do czynienia z podwichnięciem, a jeśli jest to uszkodzenie całkowite, określa się go mianem dyslokacji. W późniejszym okresie życia może powodować bóle. Dyslokacja stawu biodrowego może nastąpić w wyniku ciągłego wzmożonego przywodzenia uda (ruch w kierunku linii środkowej uda), a zwłaszcza u dziecka, które nie chodzi. Pomóc może uwolnienie mięśni przywodzicieli biodra oraz usunięcie nerwu, który je zasila.

Pomocne może być prawidłowe ustawianie nóg na wózku lub w łóżku, jeśli przywodziciele są napięte. Inne metody to rozciąganie, zakładanie stabilizatora lub nawet wydłużanie mięśni, aby zachować zdolność bioder do przywodzenia lub odwodzenia – jednakże nie dowiedziono tego naukowo. Przede wszystkim najważniejsze jest, aby rodzic zdawał sobie sprawę z zagrożenia, a także wczesne wykrycie objawów.

Mało zaawansowane podwichnięcia leczy się przez wydłużenie mięśni, co jest stosunkowo prostym zabiegiem. W przypadku wyleczenia w późniejszym okresie konieczna może się okazać chirurgiczna interwencja w kość lub osteotomia.

U pacjentek z syndromem Retta często obserwuje się skoliozę. W dużych trzech badaniach trzy czwarte wszystkich dziewczynek z RS miało skoliozę, chociaż u niektórych była ona znikoma. Przyczyny powstawania skolioz są jedną z największych tajemnic RS – można mieć jedynie nadzieję, że badania naukowe pomogą ją lepiej zrozumieć. Skolioza występuje, gdy kręgi w kręgosłupie ulegają skręceniu z niemal prostej kolumny do kształtu przypominającego kręte schody. Na zdjęciu RTG wygląda to jak krzywizna z jednej strony kręgosłupa.

Kręgosłup ma mięśnie po obu stronach. Skolioza powstaje na ogół w wyniku nieprawidłowego napięcia lub równowagi mięśni. Mięśnie ciągną bardziej z jednej strony kręgosłupa niż z drugiej powodując wygięcie kręgosłupa. Tego typu nieprawidłowe napięcie mięśni powstaje najprawdopodobniej w odpowiedzi na sygnały wysyłane przez mózg. Skoliozę w syndromie Retta może wywoływać różna siła mięśni po obu stronach kręgosłupa.

Na ogół pomiędzy 9 a 12 rokiem życia – wtedy skrzywienie staje się widoczne, gdy dziecko się rozwija. U kilku dziewczynek odnotowano skrzywienie kręgosłupa już we wczesnych latach dziecięcych, które jednak nie pogorszyło się gwałtownie w wieku krytycznym. Kręgosłup należy sprawdzać u wszystkich dziewczynek z RS pod kątem skoliozy – w tym celu często nie trzeba wykonywać prześwietlenia.

Przed zdiagnozowaniem skoliozy można sprawdzać, czy jej nie ma przez obserwację kształtu pleców. Jeśli dziecko może stać, należy obserwować plecy, gdy dziewczynka pochyla się do przodu. Jeśli nie, plecy należy skontrolować na siedząco patrząc się z góry w dół. Na ogół żebra i mięśnie mają taki sam kształt po obu stronach od linii środkowej pleców. Jeśli są one odmienne z jednej strony, należy zrobić prześwietlenie.

Prześwietlenie należy zrobić, gdy dziecko ma wyżej opisane objawy. W przypadku wykrycia skrzywienia u młodych dziewczyn należy wykonywać kontrolne zdjęcia RTG raz na rok. Przy stopniowo postępującej skoliozie zdjęcia trzeba wykonywać raz na pół roku w okresie gwałtownego wzrostu lub progresji skoliozy.

Progresja oznacza zwiększenie skrzywienia. Zjawisko to jest niezwykle zróżnicowane. U niektórych dziewcząt następuje gwałtowne zwiększenie skoliozy, z kolei u innych nie. Dlatego też wszystkich małych skrzywień nie leczy się od samego początku. Jednakże im większe skrzywienie i im bardziej dziecko zbliża się do okresu intensywnego wzrostu, tym większe prawdopodobieństwo postępującej skoliozy.

Skolioza może powodować zmianę w równowadze siedzenia, co może prowadzić w praktyce do problemów z siedzeniem. Może ponadto powodować ucisk płuc przez skręcenie klatki piersiowej – zwłaszcza przy skrzywieniach powyżej 70 stopni. Ważne jest, aby zapobiegać zanim powstanie.

Niestety nie wiadomo, jak można całkowicie zapobiec powstaniu skoliozy, ale można ją leczyć, kiedy już powstanie. W przypadku niewielkiego skrzywienia kręgosłupa u rosnących dziewcząt stosuje się gorsety. U starszych dziewcząt zbliżających się do wieku nastoletniego i mających duże skrzywienie stosuje się zabiegi operacyjne. Nie ma zgody pomiędzy fizykoterapeutami, chirurgami ortopedami i chiropraktykami co do metod zapobiegania i leczenia skolioz, dlatego też może to być mylące. Każde dziecko jest inne i inaczej reaguje na daną metodę leczenia. U niektórych dziewczynek dochodzi do wczesnego rozwoju skoliozy pomimo agresywnej terapii, inne z kolei mogą mieć minimalne skrzywienia w wieku dorastania – nawet bez stosowania żadnej intensywnej terapii.

Gorset należy używać, gdy skrzywienie jest większe niż 20-25 stopni i dziecko dalej rośnie. Jego noszenie nic nie daje, jeśli skrzywienie przekracza 45 stopni. Gorset jest odpowiednio wymodelowanym wyścielonym od wewnątrz plastikowym urządzeniem, które delikatnie naciska na pewne obszary ciała, aby wyprostować kręgosłup. Nosi się go pod ubraniem. Nie wywołuje bólu, ale mogą powstać rany w wyniku nacisku, jeśli zbyt szybko zaczyna się jego noszenie lub jeśli dziecko wyrośnie z gorsetu. Gorset należy nosić od 18 do 23 godzin dziennie w zależności od wskazań lekarza. Gorset należy kontrolować i zmieniać w razie potrzeby. Nie powinien on ograniczać ruchomości, jeśli jest dobrze dopasowany. Jeśli gorset nie leży dobrze, należy poprosić o jego dopasowanie.

Celem stosowania gorsetów jest zmniejszenie tempa progresji skrzywienia, a nie wyprostowanie kręgosłupa na stałe. W większości przypadków skrzywienie nadal się powiększa, ale na szczęście w wolniejszym tempie. A zatem dziecko może mieć dopuszczalne skrzywienie pod koniec okresu wzrostu ( poniżej 40-50 stopni). Na ogół zaleca się poczekanie z zabiegiem chirurgicznym do czasu, gdy faza wzrostu ma się ku końcowi, o ile jest to możliwe. W niektórych przypadkach gorset nie daje zamierzonych skutków lub skrzywienie mogło być już zbyt duże i wtedy należy wziąć pod uwagę operację. Dużą zaletą gorsetów jest to, że kupują czas. Z drugiej strony zawsze, gdy ogranicza się ruchy, automatycznie ogranicza się obciążenie kości, które jest im potrzebne do rozwoju i zachowania integralności.

Dziewczynka powinna ubierać podkoszulki bez szwów, dzięki czemu uniknie podrażnienia skóry. Podkoszulki takie znajdują się czasem w komplecie razem z gorsetem, a jeśli nie to można je zakupić przez katalogi lub w aptece przyszpitalnej.

Dziewczynki z RS wytrzymują bardzo wiele i są bardzo odporne w dłuższej perspektywie czasu. Noszenie gorsetu może początkowo wymagać przyzwyczajenia się do niego, ale dziewczynki bardzo dobrze to znoszą.

Licencjonowana fizykoterapeutka Susan Hanks ma duże doświadczenie w pracy z dziewczynkami z RS i uważa, że skolioza może powstawać w wyniku nieprawidłowej percepcji linii środkowej ciała, co powoduje przechylanie się na bok, a to z kolei skutkuje utratą prostej sylwetki ciała i przyspieszeniem powstania skoliozy. Pani Hanks zaleca stosowanie pozycjonowania nadmiernie korygującego. Na przykład, jeśli dziewczynka przechyla się do tyłu i w prawą stronę, należy ją położyć na piłkę leczniczą, przechylić do przodu i w lewą stronę, a następnie stopniowo powrócić do wyprostowanej pozycji.

Chiropraktyk (kręgarz) manipuluje przy kręgach w kręgosłupie, stawach i mięśniach ciała. Uważa się, że tego typu manipulacje poprawiają wysyłanie impulsów nerwowych do mózgu, co zwiększa zdolność ciała do rozwiązywania własnych problemów zdrowotnych. Niektóre techniki masażu i fizjoterapii stosowane przez chiropraktyków są obecnie podobne do technik stosowanych przez fizjoterapeutów.

Jest to sprawa indywidualna. Jednakże, gdy skrzywienie ma 40-50 stopni, jest duże prawdopodobieństwo, że będzie się powiększać nawet po zakończeniu fazy wzrostu. Może później spowodować wyżej wymienione problemy z siedzeniem i płucami. A zatem, w większości przypadków skrzywienia mające 40-50 stopni należy korygować operacyjnie. W jednym badaniu wykazano w przypadku dziewczynek, które nigdy wcześniej nie chodziły, że prawdopodobieństwo operacji na skoliozę było około trzy razy większe niż u chodzących dziewczynek.

Operacja spowoduje, że dziewczynka będzie bardziej prosta i znacznie zmniejszy jej problemy z siedzeniem. Może także umożliwić jej stosowanie dłoni, którą wcześniej używała do samodzielnego podpierania. Operacja zapobiegnie także naciskowi na płuca, który może mieć miejsce przy bardziej zaawansowanych skoliozach. Jeśli dziewczynka jest na wózku inwalidzkim, najprawdopodobniej trzeba będzie go dopasować na nowo przed wyjściem ze szpitala – dziewczynka będzie wyższa!

Kręgosłup zostaje wyprostowany przy użyciu stali nierdzewnej lub tytanowych prętów. Wokół całego obszaru robi się przeszczep kostny, aby wszystko dobrze się razem zespoliło i aby zapobiec dalszemu skrzywianiu się kręgosłupa. Pręty na ogół obrastają kością i mogą pozostać w organizmie na zawsze. Nie powodują problemów, chyba że pacjentka jest bardzo szczupła.

To zależy od wielkości skrzywienia, wieku dziecka oraz sztywności kręgosłupa. Na ogół można uzyskać poprawę o 40-60%. Każda wielkość w tym zakresie jest do przyjęcia, ponieważ głównym celem zabiegu jest zapobieganie, aby stan się nie pogarszał. Prostowanie wygięcia kręgosłupa wiąże się z dużym ryzykiem nadmiernego naciągnięcia rdzenia kręgowego. Dlatego też chirurdzy na ogół nie próbują wyrównać krzywizny całkowicie. Nie jest to konieczne.

Czy narkoza jest niebezpieczna dla dziecka, które ma napady lub problemy z oddychaniem?

Narkoza nie jest problemem, ponieważ napady kontrolowane są przez środek znieczulający. Jednakże okres pooperacyjny może wiązać się z pewnymi problemami. A zatem choroba ta powinna być maksymalnie kontrolowana przed zabiegiem. Badania krwi pod kątem poziomu leków antydrgawkowych powinny przed zabiegiem być w normie. Ponadto po operacji dziewczynce należy natychmiast podać odpowiednie leki. Ważne jest także, aby dziewczynka była bardzo dobrze odżywiona przed zabiegiem.

W pierwszym dniu po operacji dziewczynka będzie senna, ale już na trzeci lub czwarty dzień będzie się czuła znacznie lepiej i będzie także miała dobry apetyt. Może zaistnieć potrzeba transfuzji krwi, ale krew może oddać rodzic przed operacją lub krewny w razie konieczności. Dziewczynka pozostaje w szpitalu przez okres 6-10 dni. Potencjalne komplikacje obejmują zakażenie (ryzyko 1-2%), które ujawnia się na ogół w ciągu pierwszych dwóch tygodni i może wymagać wyczyszczenia ogniska zapalnego. U 5% operowanych może wystąpić przemieszczenie pręta, co wymaga ponownego chirurgicznego osadzenia. Najpoważniejszym zagrożeniem jest uszkodzenie nerwu, ale także jest to najrzadziej występująca komplikacja – u mniej niż jednego na pięćset pacjentów. Może się to objawiać w różnych formach od drętwienia po osłabienie jednej lub obu nóg, co może być częściowo lub całkowicie odwracalne. U ok. 1% przypadków występuje pseudoartroza, czyli brak połączenia się kości na jednym poziomie, co może wymagać wykonania implantu kręgosłupowego.

Stanie z obciążeniem zależy od jakości kości i jej zdolności do przyjęcia implantów. Na ogół pozwala się na stanie po 4-6 dniach. W niektórych przypadkach może zaistnieć konieczność założenia gorsetu lub opatrunku gipsowego – i stosuje się je wtedy. Zazwyczaj chora odzyskuje zwykły poziom energii po 6-8 tygodniach. Najlepiej, aby dziecko unikało zderzeń i skłonów na siłę przez okres 6 miesięcy.

Podjęcie decyzji o operacji jest na ogół ciężkie. Im więcej rodzice wiedzą, co się może zdarzyć, tym lepiej będą przygotowani i spokojni, że podjęli taką decyzję. Należy się spytać, jaka technika chirurgiczna zostanie zastosowana i jak się ją wykonuje. Można się spytać, jaka opieka pooperacyjna będzie wymagana (czas leżenia w łóżku, kiedy zakłada się gorset pooperacyjny, kiedy dziewczynka będzie mogła stać z obciążeniem). Można poprosić o zalecenia dotyczące technik karmienia, załatwiania potrzeb fizjologicznych oraz kąpania po operacji. Jeśli chirurg nie zna RS, należy dostarczyć mu odpowiednią literaturę. Porozmawiaj z innymi rodzicami, którzy już to przeszli. Najlepiej byłoby, gdyby po operacji ktoś został z dzieckiem w szpitalu dla jej dobrego samopoczucia i bezpieczeństwa i żeby lepiej interpretować jej sygnały niewerbalne. Należy dopilnować, aby dobrze zaplanowano okres pooperacyjny po wypisaniu ze szpitala, gdy ma się dużo zajęć na głowie. Warto sprawdzić, czy można uzyskać pomoc przy podnoszeniu, kąpieli i ogólnej opiece.

Kifoza jest skrzywieniem kręgosłupa widocznym z boku, które często nazywa się garbem. Kifoza o niewielkim stopniu (do 45 stopni) jest prawidłowa i każdy człowiek ją posiada jako część normalnego kształtu kręgosłupa. Kifozę często odnotowuje się przy RS, ale na ogół nie przybiera ona poważnej formy. Z medycznego punktu widzenia kifoza nie jest aż tak poważna jak skolioza. Nie szkodzi płucom, ani nie wpływa na poczucie równowagi podczas siedzenia, ale może powodować dyskomfort, jeśli jest dość zaawansowana.

Kifozę leczy się za pomocą podobnego gorsetu, jak w przypadku skoliozy, o ile skrzywienie jest większe niż 50-70 stopni u rosnącego dziecka. Należy podkreślić, że kifoza nie występuje tak często u dzieci z RS jak skolioza i gdy jest ona widoczna, to jest to problem natury kosmetycznej raczej niż funkcjonalnej, ponieważ nie powoduje problemów z płucami. Przy skrzywieniu większym niż 80-90 stopni i dyskomforcie zaleca się przeprowadzenie zabiegu operacyjnego.

Same ćwiczenia nie zapobiegają ani nie leczą skoliozy i kifozy. Jednakże dziewczynka może ćwiczyć w stabilizatorze/gorsecie. Pomóc może rozciąganie w celu zmniejszenia przykurczy przywodzicieli biodrowych oraz przykurczy biodrowych, kolanowych oraz przykurczy stawu skokowego. Tego typu ćwiczenia należy wykonywać powoli przeznaczając ponad 30-60 sekund na jedno naciąganie i bez gwałtownego użycia siły. Pewne badanie, które analizowało strategie interwencyjne u ponad stu dziewczynek z RS wykazało, że chociaż fizykoterapia wydaje się być bardziej skuteczna niż zakładanie gorsetu, to żadna z wielu nieinwazyjnych metod, w tym fizykoterapia, stabilizatory/gorsety, opatrunki gipsowe oraz różne połączenia powyższych metod nie hamowała postępu skoliozy. Fizykoterapia pomaga zachować giętkość krzywizny, co umożliwia uzyskanie lepszej korekty przy zmniejszeniu ryzyka zbytniego naciągnięcia rdzenia kręgowego. Badanie wykazało, że interwencje chirurgiczne są najbardziej skutecznym sposobem zmniejszenia i powstrzymania skrzywienia kręgosłupa. Gorsety mogą być mniej skuteczne ze względu na zmniejszone napięcie mięśni oraz zmniejszoną równowagę wynikające z długotrwałego noszenia gorsetu. A zatem korzystne może być połączenie agresywnego programu fizykoterapii z zastosowaniem gorsetu podczas okresów niskiej aktywności. Badanie to wykazało ponadto, że wśród dziewczynek o wyższych funkcjach motorycznych występowało mniej przypadków zarówno skolioz, jak i interwencji chirurgicznych. Pomimo iż wygląda na to, że nieinwazyjne metody leczenia nie zmieniają postępu skoliozy, to wyraźne powiązanie pomiędzy ogólnymi umiejętnościami ruchowymi a skoliozą wskazuje na konieczność przeprowadzania agresywnego i bieżącego programu fizykoterapii. Program taki należy rozpocząć we wczesnych latach życia i powinien być ukierunkowany na budowanie, podtrzymywanie i zachowywanie ogólnych umiejętności motorycznych.